+ نوشته شده توسط در جمعه بیست و پنجم مهر 1393 و ساعت 8:9 قبل از ظهر |

+ نوشته شده توسط در جمعه بیست و پنجم مهر 1393 و ساعت 7:54 قبل از ظهر |

+ نوشته شده توسط در جمعه بیست و پنجم مهر 1393 و ساعت 7:46 قبل از ظهر |

+ نوشته شده توسط در جمعه بیست و پنجم مهر 1393 و ساعت 7:37 قبل از ظهر |
به مناسبت ایام محرم 10درصد تخفیف برای نوازندگان هیئات عزاداری بامن تماس بگیرید

+ نوشته شده توسط در جمعه بیست و پنجم مهر 1393 و ساعت 6:51 قبل از ظهر |
 

قابل توجه هنر جویان و نوازندگان عزیز نی  و بعضی از نا استادان ناجوانمرد خواهش میکنم حتما بخوانید

هنرمند و هنر جوی عزیز بعد از چند سال ساخت ساز و نوازندگی تا بحال من در خصوص هیچ استادی حرفی یا سخنی که باعث تخریب  کسی شود را نزدم چون از این گونه بقول معروف خاله زنک بازیها بدم میاد اما خوبی که از حد بگذرد ابله خیال باطل کند تعدادی از این استاد نماهای نان به نرخ روز خور که از حوادث اوایل انقلاب به نان نوایی رسیدند و هر روز یک نوار نی روانه بازار میکردند  که اکثر این کارها هم مربوط به استاد بزرگ کسایی بود و پولی به جیب زدند  و چند صباحی نمیگذشت که نوار بعدی از این موقعیت استفاده و نام مقدس استادی را پسوند اسم نامبارکشان کردند و ناگهان  سرشان گیج رفت و از خودشان باورشان شدو نام مقدس استاد را اینها به لجن کشیدند و نی را در انحصار خودشان گرفتند و اگر کسی در این عرصه ظهور میکرد که خوب مینواخت چنان بلایی سرش میاوردند که نتونه عرض اندام بکنه چرا که اینها مزه پول به دهن کثبفشان شیرین امده بود و منبع درامد و سودشان کم میشد پس از مدتی حتی اینها اجازه به شاگرد نمیدادند که نی را از بیرون تهیه کند و میگفتند این نی ها بدرد سطل اشغال میخوره و میگفتند شما اگر میخواهید ادامه دهید باید نی را از خود من خریداری کنید چون تنها من میتوانم نی بسازم حتی در بین اینها خودشان را هم قبول نداشتند این برای او میزد این پشت اون بد میگفت و اون پشت این بد میگفت چون اینها تجارت میکردند  بیچاره شاگردی ده سال پیش امد کارگاه و گفت اقای علوی من این نی را 200 هزار تومان از فلان استاد خریداری کردم چقدر هم منت سر من گذاشت تا این نی را داد حتی امروز شنیدم فلان نا استاد یک نی را 600 هزار تومان به شاگرد پیشنهاد کرده و همین بنده خدا از من یک ست کامل خریداری کرده و خیلی هم راضیه چه از نظر قیمت و چه از نظر کیفیت گفته استاد من نی علوی را خریدم 75 هزار تومان خیلی هم راضیم فرموده اند  اینها بالاخره باید یک چندتا مثل شماهارا داشته باشند تا اموراتشون بگذره و شروع کرده نی که 75 هزار باشه معلومه چیه بیا تا من بهت بگم همه خارجه یک سری حرفهای قلمبه که من نی را فلان میکنم شما با این نی دیگر به گوش خود و دیگران اسیب نمیزنید ای لعنت به ادم دروغگوی پست اخر پول اینقدر شیرینه که انسان بخواد شرافت خودشو هم بفروشه اخر بی انصاف یک نی 600 هزار تومان مگر تو چه غلطی میکنی که ما نمیکنم یا تو این نی رو زاییدی یا از کره دیگه چیدی ؟؟من میخوام به این استاد و امثال این که خون یک بد بخت دانشجو و جوان که عاشق این سازه رو میمکند و از اسم کثیفش سوئ استفاده میکنه بگم بد بخت من برای امرار معاش دنبال کسی نمیگردم  من به اندازه کافی دارم که محتاج کسی نباشم من نون بازومو میخورم نه نون زانو مو تو این پولهارو میخوری که شیره و تریاکت رو تامین کنی این جور پولها هم خرج همین کارها میشه الحمدالله که صحیح وسلامت و ورزشکار و ده تای امثال تورو توی جیب عقب میزارم خدا گواهه شنیدم برای یک نی میلیونی پول گرفتند و خودشون هم شدند نی ساز و هیچکسی رو هم قبول ندارند یک با شرف مرد توی اینها هست اونهم استاد کیانی نژاد بخدا قسم اگر از این کارها یک بار کرده باشه عارش میاد بخوا د روی نی از کسی سود بگیره برید قیمت کلاسهای این بزرگوار را ببینید قیمت وهزینه کلاسهای این نامرد ها را هم ببینید دوستان عزیز من گول تبلیغات دروغین تعدادی معدودی از همکاران ناجوانمرد من را نخورید  من با 27 سال سابقه ساخت تا کنون تبلیغی بر خلاف عرف و دور از اخلاق هنری نکردم وچهره هیچکس را در این خصوص خدشه دار نکردم این در سوابق کاری من موجود هست اما اخیرا بعضی از این استاد نماها مبادرت به تبلیغات دروغ و تخریب اینجانب نموده اند این امر چیزی جز این نیست زیرا من نی را به قیمت متعارف و حد و اندازه ای میدهم که نوازنده بتواند تهیه کند این قیمت دلیل بر بی کیفیتی نی نیست من نه دو مهر میزنم نه سه مهر میزنم ولی ساز مناسب به نوازنده میدهم اگر نی خوب باشد با یک مهر هم معرفی میشود نیازی به گرفتن پول بیشتری بابت یک مهر اضافه زدن ندارم و از گفتن الفاظ دهن پر کن و فریبنده هم خوداری میکنم مگر ما میخواهیم سر نوازنده را کلاه بگذاریم  دوست عزیز  همکار محترم   ساز را نوازنده تایید میکند نه قیمت بالا و حرفهای قلمبه بیایید کمی حداقل با خودتان روراست باشید من همیشه از این اقایان استاد نما  تعریف و تمجید میکنم احترام به هم بگذارید برادر عزیز اخلاق هنری را حفظ کنید با دروغ و دغل کسی به جایی نمیرسه من تا بحال در وبلاگ و در نت از این حرفها نزدم ولی چاره ای نداشتم این بار از هیچکدامتان اسم نبردم ولی همه میدونند که شماها چه موجوداتی هستین ولی دفعه بعد اسم تک تک تونو میارم از کسی هم عبایی ندارم که بخوام بترسم تو هر غلطی میخواهی بکنی بکن نی بده یک میلیون مگر من تا بحال حرفی زدم ولی اگر بخواهی چهره من و امثال من رو خراب و تحقیر کنی دیگه  اسم و نام کثیفتان را به همه معرفی میکنم من اندازه زحمتی که میکشم پول میگیرم وجدانم را زیر پا نمیگذارم به کوری چشمتان بلند اسمان جایگاه من است و ولی شما از این پولها بگیرید و روانه سوراخ وافور کنید وقتی که شما که عنوان استادی رو یدک میکشی حرمت این نام رو نگه نمیداری از من توقع نداشته باش دیگه با این کارهای زشت و زننده ای که شما میکنید اون اعتبار استادی رو از بین بردین استاد کسایی استاد عبادی استاد  صبا استاد اینها بودند نه  شما سوئ استفاده کن ها دیگه همه در این دوره زرنگ شدند دیگه کسی در این دوره جلوی شما ها زانوی ادب نمیزنه چون شماها این نام و اعتبار را تجاری و مورد سوئ استفاده های شخصی قراردادید و شروع به دوشیدن شیره اون بیچاره ای که عاشق این ساز بود کردید هنوز هم عده ای انسانهای شریف و ساده دل تعصب شما ها رو میکشند اون هم به اعتبار گذشتگان خدارو شکر روز بروز هم چهره شما ها رنگ باخته تر میشود واعتبارتان پیش مردم کم رنگ تر من در عجبم که این نوای نی چگونه از درون ناپاک شما بیرون میاد چوب خدا صدا نداره من از همه خوانندگان عذر خواهی میکنم باید  اینهارو سر جایشان مینشاندمwww.facebook.com/ghasem.alavi.9

 

+ نوشته شده توسط در چهارشنبه بیست و چهارم اردیبهشت 1393 و ساعت 12:59 بعد از ظهر |

 ادرس فیس بوک من جهت دیدن سازها میتونید به این ادرس مراجعه کنیدwww.facebook.ghasem alavi.9

+ نوشته شده توسط در یکشنبه چهاردهم اردیبهشت 1393 و ساعت 2:54 بعد از ظهر |
ادرس فیس بوک من https://www.facebook.com/ghasem.alavi.9شما میتوانید نمونه کارهای من رو در اونجا هم ببینید

+ نوشته شده توسط در یکشنبه هفتم اردیبهشت 1393 و ساعت 4:7 بعد از ظهر |
دوستان  و هنر جویان عزیزی که جهت اموزش دودوک و یاد گیری نیاز به راهنمایی دارند در فیس بوک انجمن دودوک نوازان سر بزنند  اقای کیانی
+ نوشته شده توسط در سه شنبه نوزدهم آذر 1392 و ساعت 10:14 بعد از ظهر |
تولید قمیش بالابان و دودوک جهت سفارش با من تماس بگیرید

+ نوشته شده توسط در یکشنبه دوازدهم آبان 1392 و ساعت 7:56 قبل از ظهر |
نی هفت بند تهیه شده از مرغوب ترین نی های کویر کاشان با صدا دهی متفاوت دودوک ارمنستان سرنای نواحی ایران دونلی سیستان و بلوچستان نی عربی بالابان اذربایجان نرمه نای کردستان در کارگاه ساخته میشود جهت سفارش هرگونه ساز چوبی با من تماس بگیرید۰۹۳۵۵۴۷۶۵۹۵
+ نوشته شده توسط در یکشنبه دوازدهم آبان 1392 و ساعت 7:53 قبل از ظهر |
قابل نوجه هنرمندان و فروشندگان لوازم موسیقی تعداد محدودی دودوک ارجینال و سرنای ارمنستان از این کشور اوردم که در اختیار هنر مندان قرار گیرد با من تماس بگیرید

+ نوشته شده توسط در جمعه دوازدهم مهر 1392 و ساعت 2:25 بعد از ظهر |
 

 

   

 

duduk orginal

 

 

 

                                                             

 

 

نمونه ا ی از نی سوخته کاری  

 

 

                                                                            

                 

 

نمونه ای از نی علوی

  

 

 

 

 

 

 

  

ست کامل ( ردیف ۱۳تایی
Full  Series   

 

 

 

duduk orgina 

شهنای هندوستان با صدایی دلنشین از بهترین چوب

قابل توجه دوستان علاوه بر نمونه  های فوق بالابان هم در اندازه های مختلف موجود است

 

کاورهای زیبا با دوام خوش دست در اندازه های مختلف

 

 

+ نوشته شده توسط در یکشنبه سیزدهم شهریور 1390 و ساعت 10:27 بعد از ظهر |

مجید فرهنگ 

اونایی که سن و سالی ازشون گذشته و عاشق ترانه های کوچه بازاری بودند یادشونه این ترانه رو غروب پاییزه دلم غم انگیزه چشم فلک نم نم اشکاشو میریزه ازه این ترانه و چند ترانه دیگه از این عزیز ه که الان سالهاست خودش فراموش شده اما ترانه ها ش از دهان این و ان شنیده میشه اره مجید خان هراز گاهی پیش من میاد و میشینیم و با هم گپ و گفتگویی میکنیم این گذز زمانه کاریش نمیشه کرد امروز مجید فرهنگ و فردا اون یکی دیگه خودش میگه زمانی توی لاله زار و کافه های لاله زار از سر کولم بالا میرفتند اما حالا... گفتم اقا مجید دود از کنده بلند میشه گذر زمانو نمیشه متوقف کرد اونی که باید قدر این هنرمندرو بدونه میدونه اونی هم که نمیدونه  نمیدونه دیگه      بی خیال این حرفا اقا مجید چایی رو بزن که سرد شد تا سازو کوک کنم

 

+ نوشته شده توسط در سه شنبه چهاردهم اردیبهشت 1389 و ساعت 5:27 بعد از ظهر |

 

  • نی از سازهای بادی موسیقی ایرانی است که از گیاه نی تهیه می‌شود.

    نی از ساده‌ترین و طبیعی‌ترین سازهای موسیقی بادی است که با روئیدن از زمین پیوسته در دسترس بوده و انسان با مختصر تصرفی از آن استفاده کرده است. ملل قدیمه نی را سرمشق قرار داده و از روی آن سازهای مختلف بادی ساختند و در صلح و جنگ به کار بردند.

    مولفین کتابهای موسیقی قدیم طبیعی‌ترین و کاملترین آلات موسیقی را حلق انسان دانسته اند. و پس از آن سازهای بادی (آلات ذوات النفح) به ویژه نی را از جهت مشابهی که نی و حلق انسان در ایجاد نغمات دارند.
    نی به سبب سادگی و سهولت اجرای صداهای و آسانی حمل و نقل و یافت شدن در طبیعت تنها سازی است که دسترسی به آن در همه جا و برای همه کس امکان‌پذیر بوده و با مختصر تصرف مورد استفاده قرار می‌‌گرفته است . وسعت صدای نی آن حدود دو اکتاو و نیم است. نایب اسدالله اصفهانی (مشهور به خداوندگار نی)این ساز را از آغل گوسفندان به دربار پادشاهان برد در ایران در بین انواع سازهای بادی ایرانی که از قدیم مورد استفاده قرار می گرفته مانند، مزمار، نرم نای، درازنای، سرنا و... تنها امروزه نی توانسته در موسیقی ایرانی و در کنار دیگر سازهای کلاسیک ایرانی مثل تار، سنتور، سه تار و کمانچه قرار بگیرد و به اصطلاح یک تنه نقش سازهای بادی را در ارکستر ایرانی ایفا کند. دلیل این موضوع را از دو دیدگاه میتوان بررسی کرد.

    اول از جهت نوازندگان این ساز که توانستند خصوصیات و ویژگیهای نی را به نحو کامل و مطلوبی عرصه کنند و قابلیت آن را نشان دهند.به عبارت دیگر افرادی که به نوازندگی نی روی آوردند با ممارست بسیار تکنیکها و حالاتی که معمولا در موسیقی ایرانی اجرا میشود را به نی منتقل کردند. دوم از جهت خود ساز که به دلیل فرم صدادهی و نیز در عین سادگی، کاملتر بودن آن نسبت به دیگر سازهای بادی ایران، توانست تمام آهنگها و نغمه های موسیقی ردیف دستگاهی ایرانی را به خوبی اجرا کند واینکه صدایی که از نی خارج میشود از لحاظ رنگ صدایی به خوبی با دیگر سازهای کلاسیک ایرانی ترکیب شد.

    از قدیم نی را طبق الگوهای مختلفی می ساخته اند؛ یعنی از لحاظ طول، تعداد سوراخ و تعداد بندها، انواع گوناگونی، نی وجود دارد. به عبارت دیگر نی گاهی بلند یا کوتاه ساخته میشود و نیز برخی از انواع نی دارای 6 یا 7 سوراخ و گاهی داری 9 سوراخ میباشد. از میان انواع نی، نی هفت بند، امروزه پرکاربردترین ساز بادی در ایران میباشد. نی هفت بند دارای 6 گره، 6 سوراخ و 7 بند میباشد، که 5 سوراخ آن در جلوی ساز و یکی نیز در پشت ساز قرار دارد.توضیح آنکه سوراخ ششم به این علت در پشت نی قرار دارد که بتوان با انگشت شست آن را به راحتی مهار کرد. از لحاظ اندازه هم این ساز به صورتهای مختلفی، طبق الگوهایی که به مرور زمان به وسیله نوازندگان کشف شده، ساخته می شود .


    نوازندگی به شیوه لبی تعداد این الگوها 13 عدد میباشد که از الگوی DOکوک یعنی بلندترین نی شروع و به صورت فواصل کروماتیک تا اکتاو بعد یعنی نی DOکوک کوچک که کوتاه ترین نی است،ساخته میشود.البته این بدان معنا نیست که نی هایی بلندتر یا کوتاهتر از فواصل فوق نتوان ساخت.

    تنوع طولی نی به دلیل عدم امکان کوک کردن است؛ به همین جهت نی را در اندازه های مختلفی می سازند که این خلا برطرف شود. در واقع کوتاهی و بلندی نی مانند شل کردن و سفت کردن سیم سازهای زهی و مضرابی است، یعنی هر چقدر نی بلندتر باشد، صدای بم تری تولید و هر چه کوتاهتر شود صدای زیرتری تولید می کند.

    تولید صدا از نی به دو گونه متفاوت است. حالت اول به اصطلاح فرم " لبی" نام دارد که نوازنده در این روش نی را به صورت مایل روی لبهای خود قرار داده و با ایجاد یک باریکه هوایی بوسیله روزنه بین دو لب و برخورد این باریکه به تیغه سر نی، صدا تولید میکند. پهنای تیغه سرنی در این حالت هر چقدر دارای ضخامت کمتری باشد، صدای تولید شده از نی، شفافتر خواهد بود.

    این شیوه نوازندگی بیشتر در ایلات و عشایر و بین چوپانان و به اصطلاح محلی ها رواج دارد. معمولا صدایی که بدین صورت توسط این قشر نوازندگان از نی تولید میشود، صدایی است نسبتا بلندتر از حالت طبیعی و همراه با ناخالصی. در موسیقی ردیف دستگاهی و کلاسیک ما نیز در ارکسترهای ایرانی این روش صدادهی، چندان معمول نبوده و نمیباشد.


    نوازندگی به شیوه دندانی حالت دوم به اصطلاح فرم "دندانی" نام دارد که همان تیغه سر نی در این روش به جای قرار گرفتن در روی لب، بین دو دندان پیشین نوازنده قرار میگیرد. باریکه هوایی را در این حالت به جای روزنه بین دولب،فاصله بین سقف دهان و زبان تولید میکند. این روش نسبت به روش اول از قدمت کمتری برخوردار است و احتمالا در اصفهان، نی نوازی به صورت دندانی ابداع و ترویج شده. زیرا تا آنجا که تاریخ نشان میدهد، اولین نوازنده های نی به سبک دندانی در اصفهان بوده اند مثل سلیمان اصفهانی، ابراهیم آقاباشی، نایب اسدالله اصفهانی، و استاد حسن کسائی که این نوع نوازندگی را به اوج تکامل خود (تا به امروز) رسانده اند.

    نوازندگی با هر یک از این دو شیوه نسبت به یکدیگر معایب و محاسن خاص خود را دارد. هر چند شیوه دندانی روش متداول در بین نوازندگان حرفه ای نی است. ولی این موضوع را نباید دلیل بر نفی محاسن شیوه لبی در نوازندگی دانست

    استادان نی


    استاد حسین عمومی {طراحی و ساخت نی کلید دار} استادحسن کسایی، حسن ناهید، محمد موسوی ،جمشید عندلیبی ،محمد کیانی نژاد محمدعلی حدادیان ،حسین یاوری، عبدالنقی افشارنیا بشنو از نی چون حکایت می کند از جدایی ها شکایت می کند{مولانا جلال الدین محمد بلخی} نی نوازی یک راه بیان احساسات به شکل نغمه های عرفانی می باشد.نی از محدود سازهای عرفانی و کهن این مرز و بوم می باشد که تا امروز به شکل های مختلف تک نوازی و گروه نوازی از آن به شدت استفاده می شود که امروزه با این همه سادگی زاتی جزء سازهای بنیادی و اصلی یک ارکستر به حساب می آید.


    یک نوازنده احساس - درد-غم و شادی خود را می تواند به خوبی با نی درمیان بگذارد سازی که از نظر من متعلق به جهان مادی نیست و این را نوازندگان نی بخوبی میدانند که نی سازی است در عین سادگی می تواند دل ها را به هم پیوند دهد غم و شادی ها را با عرفان و عشق و محبت درآمیزد. نی سازی است که وقتی در سالن های کوچک و بزرگ کشورهای شرقی و غربی نواخته می شود می توانند هر شخص و شخصیتی را تحت تاثیر عرفان زاتی و وجودی خود در آورد. نی بهترین انتخاب بیان معنویات مثنوی مولانا می باشد.

    نی قدیمی ترین ساز بادی ایران است که در ایران از نوع های مختلف آن استفاده می شود.از ساز های بادی متداول ایران می توان به

    کرنا (کرنای خراسانی و فارس) - سرنا (کوتاه , متوسط و بلند) - نی انبان - بالابان و شمشال نام برد که همگی از خانواده ی نی می باشند.


    اما نوعی از نی که کاملترین این گونه ها می باشد و در موسیقی سنتی ایران به ثبت رسیده و برای آن نت نوشته شده و همچنین از نظر جهانی بعنوان نی ایرانی معرفی و ثبت شده نی هفت بند می باشد که از نظر حس و قدرت و وسعت صدا در تمامی ساز های بادی همنوع خود بی نظیر است.


    در موسیقی ایرانی هرگاه اسمی از نی برده می شود منظور همان نی هفت بند است.

    از سختی های یادگیری نی نوازی درآوردن صدای نی و رسیدن به یک صدای صاف و مطلوب است که سال ها نیاز به تمرین مکرر دارد.

    نی دارای 6 سوراخ می باشد که 5 تای آن جلو و یکی در پشت نی می باشد.

    همانطور که میدانید در موسیقی ما هفت صدا یا نت داریم که شامل (دو- ر- می - فا - سل - لا - سی ) می باشد که بسته به وسعت صدای ساز های مختلف این هفت نت تکرار می شوند و در امتداد یکدیگر قرار می گیرند.

    می توان گفت که نی یک ساز ساده یا یک ساز پیچیده است. از نظر ساختمان دارای ساختار بسیار ساده همراه با پیچیدگی خاصی است . نی بطور کلی دارای 6 نوع صدا است که نوازندگان از سه صدای معروف آن بشدت استفاده می کنند.

    که این 6 نوع صدا در دو گروه صدای بم و زیر جای دارند:

    صدای بم آن شامل : بم (زنبوری) - بم نرم (شبیه قره نی یا کلارینت ) - و بم ترکیبی (ترکیبی از بم و اوج به شکل همزمان که در موسیقی محلی کاربرد دارد)

    صدای زیر آن شامل : اوج - غیث - پس غیث (ذیل)


    که از صداهای بم (زنبوری) - اوج و غیث استفاده فراوانی می شود.

    از بم ترکیبی معمولا در موسیقی سنتی استفاده نمی شود اما نوازندگانی در کارهای تکنوازی ( نه گروه نوازی) مانند استاد محمد موسوی از این صدا استفاده کرده است.


    وسعت صدای نی بیش از دو و نیم اکتاو معادل (19 نت) است که اگر بخواهیم به شکل صدای پیوسته اجرا کنیم از نت دو درصدای بم نرم شروع می شود و در نت سل در صدای ذیل ( یا همان پس غیث) به پایان میرسد.


    صدای بم (یا همان بم زنبوری) نیز از نت "دو" آغاز و در "لا "ختم می شوند. اما نوازندگان حرفه ای می توانند با همان سوراخ نت لا صدای سی را نیز تولید کنند.


    نی قادر به تولید کلیه پرده ها -نیم پرده و ربع پرده ها می باشند.

    قبلا برای نی نت خاصی نوشته نشده بود و استادان نی آن را از طریق کتاب و نت های ساز ویولن به هنر جویان آموزش می دادند که (هنوز هم استفاده می شوند) در این حالت دست بسته ی نی نت "ر" می شود. اما اخیرا برای نی نت جداگانه ای نوشته شده که دست بسته نت "دو" فرض شده است و ما هم بر همین روال پیش خواهیم رفت.


    1- صدای بم نی : از نت دو شروع (دست بسته) و نت لا پایان ( دست باز).

    2- صدای اوج نی : دقیقا معادل صدای بم با این تفاوت که یک اکتاو (هشتم درست) با صدای بم اختلاف دارد.

    3- صدای غیث : از نت "سل" شروع (دست بسته) و به نت "می" (دست باز) ختم می شود.


    نت های سل و لا در صدای اوج و غیث هردو یکی هستند که امکان اجرای تحریر و تکیه روی این نت ها را فراهم می کند.

    4- صدای پس غیث (صدای پنجم یا ذیل): از نت دو ( دست بسته) شروع و تا سل ادامه می یابد.

    معمولا امکان اجرای صدای پس غیث به شکل دست باز وجود ندارد و حتی در نی های کوتاه نیز نوازندگان قادر به اجرای نت سل در صدای پس غیث به طور واضع نمی باشند . نت های دو - ر - ومی در صدای غیث و پس غیث یکی هستند و نوازندگان در صورتی به صدای پس غیث رجوع می کنند که بخواهند نت "فا" (یا احیانا سل) را اجرا کنند. معمولا نوازندگان غیر حرفه ای در هنگام اجرا ریسک رفتن به صدای پس غیث را نمی کنند و از معادل آن در صدای اوج استفاده میکنند .


    صدای پس غیث دقیقا یک اکتاو از صدای اوج زیرتر است.


    در گروه نوازی ,نوازنده باید کوک های مختلفی (اندازه های مختلف ) از ساز نی را در اختیار داشته باشد تا بتواند در شرایط گروه , نی مناسب را انتخاب کند.

    با توجه به گام کروماتیک می توانیم 13 کوک مختلف نی داشته باشیم که شامل نی های (به ترتیب از نی بلند به کوتاه) :

    دو- دو دیز- ر- می بمل - می - فا - فا دیز - سل - سل دیز - لا - سی بمل - سی - دو(کوتاه)

    در نی های بالا نی "سل" دقیقا معادل دیاپازون است و وقتی می گوییم دست بسته نی نت "دو" می دهد منظور ما همان نی دیاپازون است. با این وجود برای مثال دست بسته یک نی لا کوک صدای "ر" می دهد و الی آخر...

    نی دو بلند دقیقا یک اکتاو از نی دو کوتاه بم تر است. یعنی صداهای اوج در نی دو کوتاه و پس غیث در نی دو بلند دقیقا یکی است.

    وقتی برای مثال می گوییم نی "ر" کوک مفهوم بدین شکل است که این نی می توانند نت های "ر" همه ی کوک ها را اجرا کند.برای مثال نت "ر" در نی دو کوک معادل نت "دو" در نی "ر" کوک است .نت "ر" در نی "فا" کوک معادل نت "فا" نی "ر" کوک و الی ... می باشد.

    با هرکدام از نی ها می توان یک دستگاه را از 13 جایگاه اجرا کرد. اما این کار بسیار مشکل است و معمولا با یک نی یک دستگاه را از دو یا سه جایگاه اجرا می کنند.

    برای مثال می توان ماهور دو و ماهر فا را با نی سل کوک به راحتی اجرا کرد.جهت اجرای ماهور "ر" از نی لا کوک استفاده می کنیم.

    می توان با نی سل کوک ماهور سل را اجرا کرد اما این کار با نی لا کوک راحتتر است.

    این بحث را ادامه نمی دهم انشالاه در مقالات بعدی بشکل تخصصی به موضوع می پردازیم.


    نی نوازی دارای سبک و مکتب های گوناگونی است که تفاوت عمده ای با یکدیگر دارند.از مکاتب مختلف می توان مکتب اصفهان , تهران و تبریز نام برد.

    از نی نوازان نسل پیش می توان نایب اسدالله را نام برد و همچنین شاگردش مهدی نوایی .

    از نی نوازان عصر حاظر نیز می توان استاد حسن کسایی را نام برد که کمک ویژه ای به موسیقی ایرانی کردند.در واقع از استاد کسایی نی قدرت تازه ای به خود گرفت و حرفی برای گفتن داشت که الآن پیشرفته ترین اتود هایی که برای ویلن یا سنگین ترین تحریر های آوازی و سازی و ریز ها در نی قابل اجرا است و روز به روز قدرت نهفته در این ساز شکوفا می شود و الآن به جرئت می توان گفت که نی قابلیت اجرا هر نغمه ای که در ذهن بشریت تصور شود را داراست چه در تک نوازی - دو یا سه نوازی و یا گروه نوازی یا اکستر های بزرگ نظیر ارکستر سمفونیک .

    از استادان و نوازندگان حال حاظر می توان به حسن ناهید - محمدعلی کیانی نژاد - محمد موسوی - جمشید عندلیبی - عبدلنقی افشارنیا - بهزاد فروهری و ... نام برد.

    کتاب ها و اثرات متعددی برای یادگیری فنون و رموز نی نوازی موجود می باشند از جمله :


    1- آموزش نی - جلد اول نوشته عبدالنقی افشارنیا

    2- آموزش نی - جلد دوم (ردیف مقدماتی) نوشته عبدلنقی افشارنیا

    3- ردیف های استاد ابوالحسن صبا تدوین عبدالنقی افشارنیا

    4- شیوه نی نوازی نوشته محمد علی کیانی نژاد

    5- ردیف آوازی عبداله دوامی ویژه نی نوازان تدوین محمد علی کیانی نژاد

    6- فریاد کویر اثر حسن کیانی نژاد


    از دیگر اثرات مفید جهت یادگیری نی می توان از اثار زیر نام برد:

    1- ردیف آوازی محمود کریمی

    2- دستور مقدماتی ویولن اثر روح اله خالقی (چهار جلدی)

    3- 18 قطعه پیش درآمد

    4- کتاب ردیف 3 ویولن ابوالحسن صبا

    5- مجموعه قطعات پیشدرآمد و رنگ استاد پایور برای ویولن


    توجه داشته باشد جهت نواختن آهنگ های چپ کوک کتاب های ویلن باید یک پرده به بم نت ها را انتقال دهیم.


    از آثار صوتی منتشر شده کاست های تک نوازی استادان موسوی , کسایی و عندلیبی بسیار سودمند هستند. 

جهت شنیدن یا دانلود نی استاد موسوی اینجا را کلیک کنید 

 

نام استاد کسایی با نی چنان عجین شده که تصور یکی بدون دیگری امریست محال. نی از جمله سازهایی است که در تاریخ موسیقی ایران جایگاه پرفراز و فرودی از دربار پادشاهان ساسانی تا همدم بودن با شبانان داشته؛ ولی هیچگاه نتوانست قابلیت اصلی خود را نشان دهد که بتواند مانند سازهایی از قبیل عود، تار،سنتور و انواع مختلف سازهای آرشه ای و مضرابی جایگاه نسبتا ثابتی در بین موسیقی دانان و مردم پیدا کند.

احتمالا سادگی ساخت که خود موجب پیدایش الگوهای غیر استاندارد و در نهایت باعث محدود شدن سطح تکنیکی نی شده بود را بتوان عامل اصلی عدم ثبات در جایگاه اصلی نی دانست. توضیح آنکه، برای توسعه و رشد امکانات فنی و تکنیکی یک ساز، لازم است ابتدا ساختار آن، طبق الگویی دقیق و کارشناسی شده، طراحی و ساخته شود تا نواختن آن با حداکثر قابلیت اجرایی، میسر گردد؛ بر اساس اطلاعاتی که از ضبط اولین صفحه های موسیقی ایرانی در دست است، تکنیک نوازندگی سازهایی همچون تار، ویلن، کمانچه به نسبت نی در سطح بالاتری قرار دارد. تنها ضبطی که در گذشته از نی انجام شده تکنوازی و جواب آواز نایب اسدالله اصفهانی است که بنا به روایتی اولین کسی است که نی را به سبک "دندانی" می نواخته (هر چند خلاف این موضوع انکار ناپذیر نیست.) در هر صورت می توان با بررسی این چند صفحه ضبط شده، سطح نوازندگی نی را در آن زمان شناخت.

استاد کسائی بطور مستقیم نتوانست، از محضر نایب استفاده کند، ولی در دوره ای بسیار کوتاه نزد یکی از شاگردان ایشان به نام مهدی نوایی، تمام اندوخته های نوایی را فراگرفت، این موضوع از جهتی دلیل بر استعداد فراوان کسائی و از جهتی دیگر، نشان از محدودیت و سادگی تکنیک نوازندگی نی در آن زمان میباشد. از این رو حسن کسایی مانند تهرانی در تنبک ، عبادی در سه تار، بهاری در کمانچه و پایور در سنتور به نوعی از ابتدا شروع به ابداع تکنیک و پیاده کردن تمام دستگاهها در ساز نی نمود.



در گذشته صدای نی، همراه با نا خالصی زیاد بود؛ یعنی نواختن نی بصورتی بود که تفاوت محسوسی بین صداهای اوج، بم و بم نرم نبود، ولی استاد کسایی توانست با تغییر حالت در زبان، در محل استقرار زبان، حالت لب و فرم سر نی، صدایی بسیار شفاف و بدون ناخالصی از نی تولید کند. همین پیشرفت باعث شد، نی استاد، به رادیو راه پیدا کند؛ تکنوازیها و همکاری با نوازندگان و خوانندگان مشهور آن زمان چون جلیل شهناز، علی تجویدی، احمد عبادی، تاج اصفهانی، ادیب خوانساری و ... باعث شد، نی همردیف سازهای دیگر قرار بگیرد.

بعد از این دوره اغلب ارکسترهای ایرانی شروع به استفاده از ساز نی کردند و این احساس نیاز باعث رشد روز افزون نوازندگان نی شد که حتی امروزه به عنوان یک رشته تخصصی در دانشگاه تدریس می گردد. می توان گفت، تمام نوازندگان امروز نی، با شنیدن صدای نی استاد کسایی به این ساز علاقمند شدند.

حسن کسايي به گفته خود در تاریخ 20 مهر 1307 در خانواده ای تاجر پیشه به دنیا آمد. پدر او سید جواد کسایی از تاجران به نام آن زمان اصفهان به دلیل علاقه و انسی که با موسیقی داشت، با اساتید آن زمان رفت و آمد می نمود؛ بزرگانی چون سید حسین طاهرزاده، جلال تاج زاده اصفهانی، اکبر خان نوروزی، خاندان شهناز (شعبان خان، حسین آقا، علی آقا و جلیل شهناز)، غلامحسین سارنج، ادیب خوانساری. بطوری که منزل آقا سید جواد، محفلی بود برای تجدید دیدار و نیز ساز و آواز اساتید به نام موسیقی اصفهان. این آمد و شد ها موجب شد حسن کسائي از کودکی با موسیقی آشنا شود و به مرور زمان، علاقه زیاد ایشان به موسیقی خصوصا" ساز نی (بعد از دیدن یک نوازنده دوره گرد) بر آن شد تا پدر، وی را نزد مهدی نوائی ببرد. پس از فوت مهدی نوایی کسایی همچنان از همنشینی با نوازندگان اصفهانی در جهت تسلط بر نوازندگی نی استفاده کرد؛ مخصوصا" از همنوازی با جلیل شهناز که به نوعی حق استادی بر گردن او دارد بهره برد. همنوازی با سازهای پرده داری مثل تار و سه تار او را بیش از پیش با گامهای مختلف موسیقی ایرانی آشنا کرد، بصورتی که برای اولین بار دستگاههای چهارگاه، اصفهان، نوا و راست پنجگاه با کوک دقیق و بصورت کامل اجرا کرد. کسایی همچنین از محضر ابوالحسن صبا بهره های فراوان برد که میتوان گفت، هنر نوازندگی سه تار کسائی، یادگار انس با این هنرمند یگانه است. سه تار نوازی کسائی تلفیقی زیبا از ترکیب نوازندگی تار جلیل شهناز و سه تار ابوالحسن صبا است.



حسن کسائی در اصفهان سالها مکتبدار موسیقی اصفهان در رشته های نی، سه تار و آواز بوده است. شاگردان زیادی از محضر او درس گرفته اند که امروز جزو چهره های برجسته موسیقی ایران شمرده می شوند؛ حسین عمومی، حسن ناهید، محمد موسوی، بهزاد فروهری، نعمت الله ستوده و شهرام میرجلالی از این جمله اند. اگرچه بیشتر آثار حسن کسایی را بداهه نوازی است تا موسیقی پیش ساخته، ولی امروز بخش زیادی از ضربی ها و حتی آوازیهای نوازندگان نی، بهره گرفته از نوازندگی های ایشان است

 
+ نوشته شده توسط در پنجشنبه پانزدهم مرداد 1388 و ساعت 1:30 قبل از ظهر |
نی و نی

با درود نی زار

سخن از نی است چیست نی ، که گوش جان به آن بسپاریم  کیست این حکایت گر هجران ؟مثنوی

 معنوی با این بیت آغاز می یابد بشنو این نی چون شکایت می کند از جدایی ها حکایت میکند

( مولوی )

و به راستی این نی چیست  می دانیم که نی علاوه بر آن که سازی است تو خالی ، نفی نیز هست

 مولانا چه می جوید از این نی ؟ این بیت از شور انگیزترین ابیات ادیبات فارسی است و مطلعی

 خوش بر خورشید عالم سوز مثنوی درباره ی حافظ  که آغازین بیت دیوان او به مانند یک تم کل

 دیوان را در بر می گیرد حال این سخن را درباره ی این بیت از مولانا جلاالدین عنوان می کنم 

 محتوای این بیت در تمام مثنوی غالب است  این را به وضوح می توان دید ، مولوی خود را جد

ا میبیند و مینالد و نه او می نالد که نی زن می نوازد ، می نالد از روزگاری که با یار بود ، و

این ناله هاست که هر دم او را می کشاند تا اصل خویش ، نی خالیست ، هیچ از خود ندارد ،

مگر کالبدی بی جان که در انتظار نوای اوست ، و او هیچ است بی نوای دوست این نی کسی

نیست جز هر آنچه که از حقیقت می گوید و راه دوست را می پوید مولوی ، عطار ، بابا طاهر ،

 حافظ ، سعدی و همه و همه نیند برلبان او  و دیگر انسانها و دیگر هست ها که همه هستند به

نوای او  گر او ننوازد ما هم نیستیم بی تو اگر به سر شدی زیر جهان زبر شدیباغ ارم سقر شدی

بی تو به سر نمی شود ( مولوی )مولوی راست می گوید : ما نیستیم و او هست کس نمی گوید

مگر آوای او را  هر چه در این عالم شود در ید قدرت اوست  مگر می توان کاری کرد که او

نخواهد  او چون شاه و ما همه چون وزیران ، گر هزار سر از هم بشکنیم ، آخر امر آن است

که سلطان گوید  نه اینکه جبری باشد و اختیاری ، ما هم اوییم و کس را به خود نه جبر است و

اختیار ، امر او ما را ، امر ما ما راست . جبر آن است که کسی دیگری را مجبور کند حال آنکه

 ما اینجا چند نیستیم  ما چو نی بر لب اوییم ، ز ما هیچ مپرس  و البته که مختار نیز نیستیم که

اختیار آن است که از گزینه ها گزینش کنی  ما گزینه ای نداریم ، جز حضرت دوست که هر چه

انتخاب کنیم اوست ، گر بیش جویی ز نی بریده ای اختیار جز خیر جویی نیست و مگر شما جز

خیر ز یار می یابید  گر تصادفی هم در عالم می بینید از دو گانگی نیست که این جنگ زرگری

است بارها گفته ام و بار دگر می گویمکه من دلشده این ره نه به خود می پویمدر پس آینه طوطی

صفتم داشته اند آنچه استاد ازل گفت بگو میگویم ( حافظ ) و اما چرا جدایی و فراق ؟ مگر در

نیستان خوش نبودیم ؟ چرا بودیم اما ... او را آتش فراق نیز بر ما خوش است      آتش عشق تو

در جان خوش تر است

جان ز عشقت آتش افشان خوش تر است ( عطار )

 

ما را از بهر ناله آوردند . مگر ما از او جدا شده ایم  نه خیر او نزدیک است ،  و او بسیار

 

دیک است ، لای گلهای حیاط ، یا بهتر بگویم همه گلهای حیات خود اویند ، اصلا هر چه موجود

 است اوست ، پرده را از بهر آن نهادند که دریده شود ، اصلا پرده را باید درید ، ولی ما خود

 نیز حجاب چهره ی جانانیم و پرده ی آخر ، ما از خود دوریم  ما خود را گم کرده ایم ، ما چه و

 که باشیم که از او جدا باشیم گر بوی گل از آن جدا می شود که ما از یار ، مگر نور را از

خورشید گریزی هست که ما را از حقیقت  مگر تن را از خاک جدایی هست که جان را از

جانان  هرگز  هستی در گرو بودن با اوست او با ما هست اگر ما با او نیستیم خود سخن دیگری

 است  هر چند که ما نیز بی او به سر نتوانیم کرد

 

دوست نزدیک تر از من به من است

 

وین عجب تر که من از وی دورم ( سعدی )

و اما حدیث نی و عدم  و شگفتا که گویند مولانا مطلع دفتر به نام ایزد ننهاده ، چه بسم الله باشد

از این گویا تر ؟

 هزاران بار نام او بردن نیرزد به یک بار نیستی  که تو باشی و من نباشم   بلی گفتن که آری تو

 

 هستی و ما به اقرار هستی تو هستیم  بی قراری ما زقرار توست که آیا تو را دو عالم و یا من ؟

و تو گفتن ، که ما در دو جهان غیر تو ای دوست نداریم که من نباشم و تو باشی  نه اینکه ما

نباشیم ، باشیم و با او باشیم  نه اینکه ما نیستیم ، هستیم و با او هستیم  از این پیشتر برویم ما جز

او نیستیم از چنان عدمی به چنین بی نهایت رسیدنی عجب باشد  سخن مولوی این است ، نیست

شو تا هست گردی عاقبت ، تا من منم و تو تویی ، ما را راه سوی نیستان به جایی نیست ، آن گاه

که نیست شدی هستت کنند ، چون به گریه در آیی خنده ات بخشند ، چه زیباست که نه مالت را و

 نه حالت را ، که جانت را بدهی و هرآنچه را که فرا گرفته ای ، و مرادت را و مریدت

راقماری است ، هستی خود را درباختن و نترسیدن و هزار بار دیگر هوس کردن خنک آن قمار

 بازی که بباخت هر چه بودشو نماندش هیچ الا هوس قمار دیگر ( مولوی )و اما سخن از نی

گفتن فقط دریغا گفتن است  بر آن جدایی و شرح بازگشت

 

این دریغا ها خیال دیدن است

از وجود نقد خود ببریدن است ( مولوی )

+ نوشته شده توسط در چهارشنبه چهاردهم مرداد 1388 و ساعت 8:53 بعد از ظهر |
نگاهي به يك ساز موسيقايي:اينك بالابان و سرناي ما


يك ويژگي مهم فرهنگ ايراني، بومي سازي عناصر پيراموني و گاه بسيار دور از خويش است. بر اين اساس ويلون، فلوت، بلك Bolek( سازي بادي از خانواده ابوا) و پيانو در بدو ورود به اين سرزمين چنان هويت ايراني مي يابند كه علاوه بر رضايت شنوندگان داخلي، اروپائيان مقيم تهران نيز با تعجب مي پرسند كه اين سازها چگونه تا اين حد از فرهنگ موسيقي غرب فاصله گرفته اند؟! مثال ديگر، رونق ساز كمانچه در مناطق لر نشين ايران است كه به زحمت مي توان پيشينه اي 200 ساله براي آن دست و پا كرد. ولي اگر از يك لر بپرسند ساز اصلي تو چيست، بلافاصله مي گويد كمانچه! و اين پاسخ البته بي پشتوانه نيست. زيرا هنرمند لر، شخصيت متفاوتي از اين ساز ميهمان ساخته و پرداخته است كه هيچ كس نمي تواند منكر هويت كمانچه لري چه از نظر صدادهي، چه ساختار نغمات و چه ساختمان ظاهري ساز باشد. به همين دليل، به كار گيري ساز بومي بالابان در موسيقي امروز ايران توسط پيشگاماني چون حسين عليزاده، پيمان يزدانيان و حسين حميدي خيلي عجيب نيست و در واقع استمرار همان جريان بومي سازي فرهنگ پر هاضمه ايراني است. به طور معمول وقتي كالايي خواهان داشته باشد، توليد آن نيز در همان محل كم كم شكل مي گيرد. رونق ساز بالابان در موسيقي چند سال اخير هم مي تواند دليلي بر روي آوري يك ني ساز به ساخت بالابان باشد. سيد قاسم علوي كه براي ني نوازان كشور، نامي آشناست اخيراً ساخت و توليد انبوه بالابان را در تهران آغاز كرده است. علوي بدين منظور سفري به ارمنستان داشته و مشخصات دقيق اين ساز را از توليد كنندگان و فروشندگان ارمني به دست آورده است. او مي گويد: "نتيجه ساخته هايم، هم از نظر ظاهر و هم از حيث صدادهي فاصله اي با نمونه هاي ارمني ندارد. " بالابان، نامي است كه آذري ها به اين ساز اطلاق كرده اند. در زبان ارمني، دودوك خوانده مي شود و در مناطق كردنشين ايران به نام نرمه ناي مي شناسند. اين تفاوت نام البته در صدادهي و شخصيت موسيقايي ساز هم خود را نشان مي دهد. يعني علي رغم شباهت بسيار هر سه نوع، به راحتي مي توان نواي دودوك ارمني را با صداي بالابان آذري و نرمه ناي كردي تشخيص داد. قاسم علوي علاوه بر بالابان، چند نمونه ساز شهناي هندي هم ساخته است. او مي گويد: "بدين منظور نمونه اي از ساز شهناي را از طريق يك نوازنده ايراني كه عازم هند بود، تهيه كردم و با استفاده از همان الگو توانستم چند نمونه بسازم. در آينده نيز قصد دارم نمونه هايي از سرناهاي مختلف كشورمان توليد كنم." شهناي كه سازي از خانواده سرناست، علي رغم شباهت بسيار زيادش با سرناي ايراني، در موسيقي هندي شخصيت متفاوتي دارد. علوي مي داند كه ساز شهناي در موسيقي امروز ايران هنوز جايگاهي ندارد. به همين دليل ساخت آن را بيشتر تفنني مي داند. اما اصرار دارد كه انواع سرناهاي مناطق مختلف كشورمان را توليد كند. زيرا كاربرد اين ساز وحشي در موسيقي هاي امروزي، رو به گسترش است و ذائقه شنوندگان، كم كم چنين صداهاي بكري را طلب مي كند. وقتي به او گفتم غير از سرنا، سازي به نام كرنا در استان هاي فارس، خوزستان، كهگيلويه و بويراحمد و چهارمحال و بختياري با پيشينه اي دست كم 2200 سال همچنان نواخته مي شود، با اشتياق خواهان تهيه نمونه براي توليد آن شد. شايد با تلاش او و ديگر علاقه مندان، در آينده اي نه چندان دور شاهد اركستري از سازهاي وحشي ايران زمين باشيم كه صداهايي جديد، ولي در عين حال آشنا به گوشمان برسانند.
    
+ نوشته شده توسط در یکشنبه سی ام فروردین 1388 و ساعت 2:28 قبل از ظهر |

دودوک باس و فلوت سه تیکه عربی هم به تولیدات کارگاه اضافه شد

چندی پیش استاد رضا عسکرزاده نوازنده چیره دست دودوک جهت آشنایی و بازدید از ساخته های من به کارگاه آمد که تعدادی ساز دودوک از جمله یک دودک باس همراه ایشان بود که من تعدادی عکس و فیلم از این ساز گرفتم هفته پیش شروع به ساخت دو عدد آزمایشی کردم و فکر نمیکردم بتوانم از عهده ساخت آن بر آیم  تا اینکه استاد حمیدی به کارگاه تشریف اوردند وقتی با ساز شروع به نواختن کرد گفتم این را از روی عکس و فیلم ساخته ام و استاد عسکر زاده به من قول داده که اصل ساز را در اختیار من قرار دهد ایشان نسبت به این کار من خیلی خوشحال شدو من را تشویق می کردخوب اولین ساخته اون هم از روی عکس و فیلم با کمی اشکال روبرو میشود و اینکه بالاخره انرا در حد استاندارد ساختم  و در حال حاضر آماده عرضه به مشتریان عزیز می باشد

مشخصات و کاربرد آن

دارای چهار قسمت با قمیش در قسمت پایین یک پدال یعبیه شده که بوسیله آن سوراخ پایین با آن گرفته میشود دارای صدای بای و بسیار نرم و لطیفی است و اغلب با ساز دودوک نواخته میشود و یک نوع آکورد یا زیر صدا تولید میکند و فضا را پر میکند حدود دو اکتاو از ساز اصلی مثلا لا بم تر است مثل بم تار با تار معمولی یا نی دو کوتاه با نی دوی بلند  تکنوازی آن هم دارای لطف و ظرافت خاصی است طول ساز حدود ۶۵ سانتیمتر میباشد

  

و با توجه به اینکه تعداد زیادی از هموطنان تقاضای فلوت عربی میکردند این ساز هم که از چوب عناب و فوفل و کهور ساخته می شود  تعدادی از این ساز را هم ساخته ام که بزودی عکس انرا در سایت و وبلاگ قرار میدهم در صورت سفارش و تعیین نوع چوب میتوانید با من تماس بگیرید

+ نوشته شده توسط در چهارشنبه بیست و سوم بهمن 1387 و ساعت 6:38 بعد از ظهر |
تعریف کوتاهی از ردیف:
ردیف نام نظامی است از دستگاه‌ها (و گوشه‌های این دستگاه‌ها) در موسیقی ایرانی که بیشتر برای تعلیم و آموزش منظم شده است. در گذشته منظور از ردیف ترتیب و توالی گوشه‌ها در یک دستگاه بود که آن‌هم به کار آموزش نوآموزان می‌آمد و نوازندگان و خوانندگان ماهر نیازی به رعایت دقیق آن نداشتند.

ردیف موسیقی شامل هفت دستگاه شور ، ماهور ، نوا ، همایون ، سه گاه ، راست و پنجگاه و چهارگاه است. این دستگاه ها کوک منحصر به خود را دارند. که البته این کوک ها نیز در سازهای مختلف متفاوت است.

ردیف شامل پنج آواز نیز هست آواز های ابوعطا بیات ترک دشتی وافشاری که در کوک شور نواخته می شوند و آواز بیات اصفهان که در کوک همایون نواخته می شود.این آواز ها دارای حال و هوای مخصوص به خود و نت شروع وپایان متفاوت از یکدیگرند.
 
دستگاه در موسیقی ایرانی

هر دستگاه موسیقی ایرانی، توالیی از پرده‌های مختلف موسیقی ایرانی است که انتخاب آن توالی حس و شور خاصی را به شنونده انتقال می‌‌دهد. هر دستگاه از تعداد بسیاری گوشه موسیقی تشکیل شده است و معمولا" بدین شیوه ارایه می‌شود که از درآمد دستگاه آغاز می‌کنند، به گوشه اوج یا مخالف دستگاه در میانه ارایه کار می‌‌رسند، سپس با فرود به گوشه‌های پایانی و ارایه تصنیف وسپس رِنگی اجرای خود را به پایان می‌‌رسانند.هفت دستگاه ردیف موسیقی سنتی ایرانی عبارت‌اند از: دستگاه سه‌گاه دستگاه چهارگاه دستگاه همایون دستگاه ماهور دستگاه شور دستگاه نوا دستگاه راست‌پنج‌گاه
 
گوشه ها در موسیقی ایرانی

گوشه ها قطعه‌های ثبت شده از موسیقی سنتی ایرانی هستند که در طول زمان توسط استادان موسیقی ایرانی گردآوری شده و به هنرجویان آموخته می‌‌شود. هر دستگاه موسیقی سنتی دارای تعدادی گوشه است که توسط استادهای مختلف به شکل های متفاوت ولی بسیار متشابه ثبت شده اند. منبع جمع آوری گوشه ها عموماً قطعات نواخته شده در میان نوازنده‌های بومی نواحی مختلف ایران است.

گفته می شود که حدود 300 گوشه در موسیقی ایرانی وجود دارد که آموختن آن سالیان درازی را برای آموزش می طلبد.
 
پیش در آمد چیست؟


پیش درآمد یکی از فرم های رایج در موسیقی ایرانی است که حدود صد سال از قدمت آن می گذرد .
ساختار این قالب موسیقایی از ابتدا تاکنون چندان دستخوش تغییر نشده است و بیشتر از لحاظ سطح تکنیکی نوازندگان و آهنگسازان و امکانات اجرایی مفصل تر و پیچیده تر شده است .
پیش درآمد ، از قالب های اصلی آهنگسازی و اجرا در موسیقی کلاسیک ایرانی ،قطعه ای ضربی،موزون،بدون کلام و صرفا سازی است که بطور سنتی آغاز گر اجرای یک برنامه موسیقی کلاسیک ایرانی و معرف فضای کلی دستگاه یا آواز مورد نظر است اگر چه سابقه تاریخی اصطلاح "پیش درآمد " و رواج آن به عنوان قطعه ای مقدمه گونه در موسیقی ایرانی به حدود یک صد سال پیش و پس ار دوران مشروطیت باز می گردد ، اما از لحاظ ساختار شناختی می توان ریشه آن را در فرم های قدیمی تری جستجو کرد . در بررسی پیشینه ی تاریخی " پیش درآمد " سه نکته را باید در نظر داشت . نخست ، سابقه ی تاریخی قطعاتی که از لحاظ برخی ویژگی های ساختاری ، یعنی موزونی و بی کلامی تقریبا مشابه با پیش در آمد بوده اند دوم ، بررسی نقش چنین قطعاتی در فرم سیکلیک اجرایی به عنوان قطعه ایی مقدمه گونه . سوم ، اطلاق اصطلاح " پیش درآمد " به فرم مورد نظر و تثبیت و رواج آن به عنوان قالبی برای ساخت و اجرای موسیقی .
درباره ی چگونگی شکل گیری پیش درآمد به مفهوم کنونی آن روایات مختلف ، اما کمابیش مشابهی ، ذکر شده است که با مقایسه آنها می توان سیر تکوین تدریجی آن را دریافت . نخستین نمونه های قطعاتی که در قالب ساختاری پیش درآمد ، ریشه در آثار برخی از نوازندگان عصر ناصری همچون محمد صادق خان سرورالملک و آقا حسینقلی دارد ، مع هذا قطعات مذکور دارای ساختاری نسبتا ساده و غیر مستقل بوده اند ، چندان نقش مقدمه گونه نداشته اند ، به صورت گروهی اجرا نمی شده اند و البته در آن زمان عنوان پیش درآمد نیز به آنها اطلاق نمی شده است .
بنا بر روایات موجود در اواخر دوران قاجار هنگامی که موسیقیدانان در مجالس و محافل خویش به اتفاق ساز می زدند معمولا در اول چیزی با هم نمی نواختند بلکه نخست آنکه از همه استاد تر بود شروع به نواختن می کرد و پس از وی بقیه ی نوازندگان به ترتیب به نوبه ی خود می نواختند و چنانچه خواننده ایی در جمع شان بود شروع به خواندن می کرد و نوازندگان به نوبت جواب او را می دادند . در قسمت آخر برنامه قطعاتی ضربی از قبیل تصنیف و به ویژه رنگ وجود داشت که نوازندگان دسته جمعی به نواختن آن می پرداختند . تا این که پس از دوره ی استبداد صغیر و به توپ بستن مجلس توسط محمد علی میرزا ، ظهیرالدوله انجمنی به نام انجمن اخوت در کاخ صاحبقرانیه تشکیل داد و کنسرت هایی را به نفع بینوایان و مستمندان برگزار کرد . در جریان این برنامه ها برای اولین بار این فکر به نظر رکن الدین مختاری می رسد که مناسب است برای اجرای کنسرت وقتی که نوازندگان دور هم جمع می شوند در مرحله ی اول قطعه ای به طور دسته جمعی بنوازند و به اصطلاح گشایش یا خلاصه ایی از آنچه که می خواهند بعدا بنوازند باهم شروع کنند و سپس به تک نوازی مشغول شوند . وی این نظر را با دیگران در میان گذاشت و روز بعد قطعه ای را که شخصا معمولا در موقع تک نوازی به صورت ضربی می نواخت به دسته ی موسیقی دانان ارائه داد و آنها نیز پس از چند جلسه تمرین آن را فرا گرفته و به صورت دسته جمعی اجرا کردند .نام این قطعه را مشیر همایون "پیش درآمد " گذاشت، به این دلیل که پیشتر اجرای موسیقی با درآمد آغاز می شد و بنا براین آنچه قبل از آن نواخته شود را می توان پیش درآمد نامید .
امروزه پیش درآمد فرمی سازی و پیش ساخته است که معمولا آغاز گر اجرای سنتی موسیقی کلاسیک ایران و نخستین بخش از طرح پنجگانه فرم سیکلیک اجرای سنتی موسیقی دستگاهی ایران است . این قطعه فضا و حالت مورد نظر را به گونه ایی موجز و در قالبی موزون ارائه می دهد و در واقع دارای نقش مقدمه است .این فرم اگر چه دارای متر مشخص است اما فاقد پریود های متریک – ریتمیک مشخص و تثبیت شده در قالب اصول یا ایقاعات است .طرح ساختار فرمال پیش درآمد معمولا فاقد قسمت ترجیع گونه است و در واقع طرح ساختاری آن بیشتر متاثر از ساختار مدال و ملودیک دستگاه مورد نظر است ، بدین ترتیب که غالبا در مُد درآمد یا مُد اصلی دستگاه یا آواز آغاز می شود و درآن انتقال به تعدادی از گوشه های اصلی دستگاه صورت می پذیرد .
پیش درآمد در اوزان دو ضربی ، سه ضربی و چهار ضربی با سرعت متوسط ساخته می شود و گاهی به ضرب 8/6 سنگین و یا 4/6 است . این نکته نیز شایان توجه است که دو آهنگساز و موسیقی دان برجسته که پیش درآمد را رواج دادند یعنی درویش خان و رکن الدین خان مختاری هر دو دارای پیشینه ای در موسیقی نظام نیز بودند رکن الدین خان تحت تاثیر موزیک نظام برای اولین بار وزن دو ضربی تند را با ساختن پیش درآمدی در دستگاه چهارگاه معمول و متداول نمود .
امروزه قطعات تقربیا مشابه با پیش درآمد در برخی دیگر از فرهنگ های موسیقایی جهان اسلام رواج دارد : پیشرو در ترکیه ، بشرف ، در موسیقی عربی ، تصنیف در شش مقام ماوراءالنهر .
 

دستگاه و آواز چیست؟
 برای بسیاری از هنرآموزان در ابتدای کار این سوال مطرح میشود که مثلا چرا شور و ماهور و ..." دستگاه" و بیات اصفهان و دشتی و ... "آواز" نامیده میشوند .
 برای توضیح این مسئله نخست باید بفهیم که اصولا دستگاهها چگونه از هم شناخته می شوند و چه فرقی با هم دارند .
 برای آغاز دستگاه ماهور را در نظر بگیرید ، همانطور که برای نوازندگان تار و سه تار مرسوم است و می دانند پرده های ماهور در گام دو همگی بکار هستند ( یعنی ربع پرده و نیم پرده نیستند یا به عبارت دیگر سری و کرن و بمل و دیز نیستند ) ( البته نوازندگان ویلن و کمانچه معمولا ماهور ر یا سل می نوازند که به ترتیب دو دیز و فا دیز می شوند ) حال مهمترین مسئله ای که مایه تفاوت دستگاهی از دیگری می شود خارج شدن پرده ها از حالت بکار می باشد مثلا اگر در دستگاه " ماهور دو" یا به عبارت بهتر " گام دو" نت می کرن شود حالت ایجاد شده را آواز افشاری می نامند ولی اگر نت لا کرن و سی بمل شود حالت جدید را دستگاه شور می نامند یا اگر لا کرن و می بمل شود این حالت را آواز بیات اصفهان می نامند و ... .
 توجه داشته باشید که این تغییر پرده ها فقط جنبه نظری ندارد و هنگام شنیدن حتی برای کسانی که آشنا به دستگاهها نیستند ، اینکه حداقل تغییری ایجاد شده واضح است به این صورت که مثلا هنگام شنیدن ماهور احساس شادی بیشتری نسبت به شور در انسان ایجاد می شود یا دستگاه چهارگاه احساس شکوه و عظمت بیشتری نسبت به مثلا دشتی که سوزناک تر است دارد . البته این قواعد هرگز کلی نیست و اصولا موسیقی چیزی نیست که استثنا نداشته باشد . مثلا آهنگ معروف " ای ایران " در دستگاه دشتی که عموما غم انگیز است توسط استاد روح الله خالقی تصنیف شده است که کاملا حماسی است و این مسئله به توانایی و ذوق و استعداد آهنگسازان دارد که بتوانند چنین هنر نمایی ها را انجام دهند والا میتوان گفت که 90% تصنیف های دشتی سوزناک هستند مثلا آهنگهای عارف قزوینی مانند " گریه کن " و " گریه را به مستی بهانه کردم " و آهنگهای مرتضی محجوبی مانند " کاروان " و " نوای نی " و آهنگ " آه سحر" از روح الله خالقی .
 حال به بیان فرق دستگاه و آوازها می پردازیم :
 اصولا آوازها زیر مجموعه دستگاه ها هستند یعنی آوازها از نظر پرده هایی که نواخته می شوند مانند آن دستگاهی هستند که جزو آن هستند یعنی مثلا ابوعطا در پرده های شور نواخته می شود فقط با این تفاوت که نت شاهد تغییر کرده است ولی هرگز نمی توان ماهور را در پرده های شور نواخت مگر در مرکب نوازی که یک گوشه دلکش ماهور منطبق برگوشه شهناز شور می شود .
 تقسیم بندی بدین صورت است :
 1- دستگاه ماهور شامل آواز راست پنجگاه می باشد .
 2- دستگاه شور شامل آوازهای دشتی – ابوعطا – افشاری – بیات ترک و نوا است .
 3- دستگاه همایون شامل دستگاه بیات اصفهان است .
 4- دستگاه چهارگاه
 5- دستگاه سه گاه
 دسته بندی فوق را استاد علی نقی وزیری بنا نموده اند ولی قدما بر هفت دستگاه و پنج آواز معتقدند بدین صورت که راست پنجگاه و نوا را نیز دستگاه جداگانه به شمار می آورند ولی نوا نیز دقیقا در پرده های شور و راست پنجگاه نیز در پرده های ماهور نواخته می شود که به این علت تقسیم بندی وزیری علمی تر به نظر می رسد .
 البته عده ای نیز بر نظریه دوازده دستگاه معتقند چون واقعا اگر جنبه نظری را کنار بگذاریم دستگاه ها هنگام شنیدن کاملا تفاوت می کنند و دیگر اینکه برخلاف این تقسیم بندی ها بویژه در مورد دستگاه شور آوازهای آن کاملا متفاوت و گاهی شبیه دیگر دستگاه ها هستند مثلا بیات ترک بیشتر از اینکه شبیه شور باشد مانند ماهور است و افشاری شبیه نوا و تا حدی سه گاه می باشد .
 نکته دیگر اینکه اصول مرکب نوازی دقیقا مبتنی بر آگاهی از همین مطالب دارد و کسانی که بر این موارد تسلط داشته باشند براحتی می توانند از هر دستگاهی به دستگاه دیگر تغییر مقام بدهند و از نظر علمی هیچ محدودیتی برای مرکب نوازی وجود ندارد هر چند که تا کنون این کار برای همه دستگاهها مرسوم ( یا به عبارت بهتر اختراع نشده است ) نشده است 

.1- گوشه هاي اصلي : که بر يک نت ويژه تاکيد مي کنند .
از آنجا که گام هر دستگاهي طبيعتا از هفت نت تشکيل مي شود هر دستگاهي مي تواند داراي هفت گوشه اصلي نيز باشد که هميشه اولين گوشه را که تاکيد بر اولين نت گام ميکند را " درآمد " مي نامند و گوشه هاي ديگر را گذشتگان بر اساسي که علت بسياري از آنها متاسفانه امروزه بر ما نامعلوم است نامگذاري کرده اند . براي مثال نت دوم گام ماهور گوشه " داد " ناميده شده است .
ولي البته جاي بعضي گوشه ها نيز مانند جدول تناوبي مندليف که نخست بسياري از خانه هاي آن خالي بود و سپس کشف شد اکنون خالي است براي نمونه استاد وزيري براي نت دوم گام چهارگاه گوشه اي اختراع کرده اند ( نقل قول و اجرا از آقاي کيوان ساکت در برنامه نيستان راديو فرهنگ )
وبژگي گوشه هاي اصلي اين است که خود داراي گوشه هاي فرعي مي باشند مثلا :
گوشه چکاوک در همايون شامل ني داوود، گوشه حجار در ابو عطا شامل چهار پاره
2- گوشه هاي مرکب نوازي :
از اين گوشه ها براي تغيير دستگاه استفاده ميشود ، مانند :
گوشه دلکش در ماهور براي رفتن به شور
گوشه شکسته در ماهور و بيات ترک براي رفتن به افشاري
گوشه راک در ماهور براي رفتن به بيات اصفهان
گوشه عشاق در اصفهان براي رفتن به شور
3- گوشه هاي ريتميک :
اين گوشه ها خود بر دو نوع هستند :
الف - گوشه هائي که داراي ساختار ملوديک و ريتم هستند و مي توان آنها را در غالب بسياري از دستگاهها و گوشه هاي اصلي ديگر اجرا کرد مانند گوشه هاي : کرشمه و چهار پاره و زنگوله و مثنوي و ساقي نامه و عراق و ...
ب ? گوشه هائي که داراي ريتم هستند ولي فقط در يک دستگاه و گوشه خاص اجرا مي شوند ، مانند : رامکلي در ابوعطا ، ليلي مجنون و بختياري در همايون ، سوز و گداز در اصفهان ، شهابي و مهرباني در بيات ترک و ...
1- گوشه كرشمه :
بطور ساده اين گوشه داراي وزن شعري " مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات " است
که مثلا اين اشعار را ميتوان براي آن در نظر گرفت :
کهن شود همه کس را به روزگار ارادت
مگر مرا که همان مهر اول است و زبادت

چو بشنوي سخن اهل دل مگو که خطاست
سخن شناس نئي دلبرا خطا اينجاست
که ميتوان آن را در همه دستگاه ها و همه گوشه ها اجرا کرد

+ نوشته شده توسط در جمعه بیست و هفتم دی 1387 و ساعت 11:58 بعد از ظهر |
مقاله من در مجله هنر موسیقی شماره86
+ نوشته شده توسط در جمعه سیزدهم دی 1387 و ساعت 5:58 بعد از ظهر |